Alzheimer-Architecture: individueel en interactief

Alzheimer-Architecture: individueel en interactief

Alzheimer-Architecture doet onderzoek naar de leefwereld van mensen met dementie. Naar architectuur en ontwerpen die leiden tot meer interactie, beweging, ontspanning en beleving. ‘Ik ben ervan overtuigd dat architectuur kan bijdragen aan de kwaliteit van leven van mensen in de intramurale zorg.’

Negentien jaar geleden werd bij de moeder van architect Henri Snel Alzheimer geconstateerd. Toen zij niet langer veilig thuis kon blijven wonen, ging Snel op zoek naar een geschikt verpleeghuis. ‘Ik ging bij een verpleeghuis kijken en schrok me rot: hier wil je niet wonen. Ik vond de architectuur en de leefomgeving echt schokkend.’ Na lang zoeken vond hij uiteindelijk een plek die aan zijn strenge criteria voldeed. Maar het duurde niet lang voordat hij ook hier tekortkomingen begon te zien. ‘Het was te donker, de gangen waren te lang, er gebeurde niets en de mensen waren passief.’

Bewegen

Vooral de passiviteit van de bewoners in het verpleeghuis vond Snel bezwaarlijk. ‘De norm is om dagelijks 30 minuten per dag enigszins intensief te bewegen. Geen wandelingetjes naar de koffieautomaat, maar echt lopen en doorstappen. Van de mensen uit de verpleeghuizen haalde bijna 90% die norm niet. Dat fascineert me enorm.’

Stimulerende leefomgeving

‘Ik dacht: hoe kan architectuur bijdragen aan een stimulerende leefomgeving? Een omgeving die prikkelend en uitnodigend, maar niet betuttelend is? Er wordt zo veel betutteld in verpleeghuizen. Er wordt gedacht dat mensen met dementie niets kunnen. Mensen met dementie kunnen nog steeds leren, je moet het alleen op een andere manier insteken.’

Snel richtte Alzheimer-Architecture op, een bureau waarmee hij manieren bedenkt en ontwerpt om het leven van mensen met dementie aangenamer te maken. Zoals een keukenblok voor in de woonkamer, met een werkblad waaraan mensen kunnen zitten. ‘Dan kunnen ze helpen met borden aangeven of aardappels schillen. Zelfs enkel kijken hoe andere mensen iets doen is beter dan voorovergebogen aan tafel te zitten.’

Samen denken

Snel doet veel onderzoek met wetenschappers, ontwerpers, makers, zorgdeskundigen en de mensen met dementie zelf. ‘Ik wilde onderzoeken hoe we de ruimtes waar totaal geen aandacht aan besteed wordt, de eindeloze gangen waar mensen apathisch rondlopen, stimulerender kunnen maken. Hoe kunnen die ruimtes zintuigen activeren en beleving bevorderen?’

‘Ik vond het heel belangrijk om het onderzoek samen met de mensen met dementie te doen. Om mét ze te denken, niet voor ze. Zolang je alles rustig aan doet, in hun tempo, werkt het en krijg je prachtige gesprekken. Het is heel leuk en levert ook echt iets op. Mensen die meehelpen zijn trots en eigenen het zich ook toe.’

Zintuiglijke architectuur

De focus in het ontwerp en onderzoek van Alzheimer-Architecture ligt op zintuiglijke architectuur. ‘Mensen met dementie zijn vaak in de laatste fase van hun leven. Hun spraak gaat achteruit, kijken wordt moeilijker, horen en proeven ook. Maar het mooie is dat de tastzin vaak nog wel aanwezig is. Je ziet mensen aan allerlei dingen frummelen, voelen. De huid is een mooie manier om de weg te vinden, om dingen te herkennen. Hetzelfde geldt voor muziek, dat blijft voor veel mensen iets waar ze plezier uit kunnen halen.’

Voor Snel was de vraag: hoe pas je die zintuiglijkheid toe in het verpleeghuis? De een houdt van klassieke muziek, de ander van Johnny Jordaan. ‘Als mijn moeder nou heel erg van geel houdt, dan zou ik willen dat ze een wand in haar woning geel kan verven. Tot nu toe zijn dat soort aanpassingen nauwelijks mogelijk. Omdat de gemiddelde persoon met dementie maar 9 maanden in het verpleeghuis woont is het te veel gedoe. Maar dat geldt niet voor iedereen: mijn moeder woonde er 13 jaar.’

Kleurenonderzoek

Op het moment is Snel bezig met een onderzoek naar kleuren. Bij vier verschillende woongroepen liggen boeken, teddyberen en bekers in rood, groen, geel en blauw. De onderzoekers houden bij welke kleur wanneer gekozen wordt. ‘Hoe goed dat onderzoek werkt heeft ook te maken met de motivatie van het personeel om meer te weten te komen. Het is fijn als het personeel ook doorheeft dat zij deze resultaten weer kunnen gebruiken om de leefomgeving van de mensen met dementie te verbeteren en daarmee ook het werkplezier toeneemt.’

Droom

‘Stel, je loopt door een ruimte en die verandert in je lievelingskleur. Je kijkt naar een beeldscherm en ziet foto’s van vroeger. Je hoort de muziek die je mooi vindt. Mijn droom is dat ruimtes in het verpleeghuis veel meer individueel kunnen worden aangepast en ook interactiever worden. In verpleeghuizen zie je eindeloze zitjes met babypoppen en oude nostalgische spullen. Dat is leuk bedacht, maar het activeert niet. Door technologie en kennis over de bewoners te gebruiken om de ruimte te veranderen en zo de kwaliteit van leven te bevorderen. Er zou meer individuele vrijheid moeten zijn om dingen aan te passen.’

Samen ontwikkelen

Onlangs had Snel een kennismakingsgesprek bij een organisatie, waar hij gevraagd werd een ontwerp voor de organisatie te maken. ‘Ik zei niet direct ja, ik wilde het liever mét alle lagen uit de organisatie ontwikkelen. Via verschillende workshops zijn we langzaamaan stapjes verder gekomen. Als het personeel niet meewerkt en geen belangrijke rol krijgt in zo’n ontwikkeling, dan gaat het niet werken.’

‘Dat leverde eerst veel weerstand op. Het gebouw had 3 verdiepingen en in totaal 12 woonkamers. De organisatie wilde die allemaal hetzelfde houden. Maar ik wilde graag 12 verschillende woonkamers maken. Zodat mevrouw Jansen, die normaal in woonkamer 1 zit, ook eens ergens anders een kijkje kan nemen. Om andere mensen te zien, een ander perspectief en andere prikkels te krijgen. Net als in het echte leven. Langzaamaan begon er een wereld van mogelijkheden open te gaan voor deze organisatie. En nu zijn er 3 andere locaties waar ze zelf op deze manier aan de slag zijn gegaan.’

Meer weten?

Kijk op de website van Alzheimer-Architecture.


Geplaatst op: 6 augustus 2018
Laatst gewijzigd op: 6 augustus 2018