Een onvergetelijk museumbezoek

Een onvergetelijk museumbezoek

Sinds 2013 maken het Stedelijk Museum Amsterdam en het Van Abbemuseum in Eindhoven kunst toegankelijk voor mensen met dementie en hun dierbaren. Tijdens een Onvergetelijk-rondleiding bekijken deelnemers een aantal werken en gaan daarover met elkaar in gesprek. Door verhalen, herinneringen, associaties en ideeën te delen, brengen ze samen de kunstwerken tot leven. ‘Zo bewegen we een stap richting een museum dat meer openstaat voor iedereen.’

Het Stedelijk en het Van Abbemuseum zijn ervan overtuigd dat musea inclusief en toegankelijk moeten zijn voor iedereen – ongeacht culturele en maatschappelijke achtergrond of beperking. Daarom ontwikkelden de musea in het verleden ook samen de Onvergetelijk-rondleidingen voor mensen met dementie en hun dierbaren en implementeerden het programma in 10 andere musea. Stefanie van Gemert is ad interim projectleider van STUDIO i. Dit platform voor inclusieve cultuur is een initiatief van het Stedelijk Museum Amsterdam en het Van Abbemuseum in Eindhoven, en bouwt voort op de Onvergetelijk-samenwerking van de twee musea. Ook biedt STUDIO i trainingen aan op het gebied van museale programma’s voor mensen met dementie en hun dierbaren.

Onvergetelijk Stedelijk

Bij de Onvergetelijk-rondleidingen ligt de nadruk niet op de ziekte, maar juist op wat iedereen kan. ‘Met Onvergetelijk willen we mensen met dementie én hun dierbaren samen een sociale beleving bieden in het museum. Een mooie middag waarbij we samen kunst ervaren en daarover in gesprek gaan’, legt Stefanie uit. Iedere eerste maandag van de maand is er voor de bezoekers iets nieuws te ontdekken. En kunnen ze samen met hun begeleiders een inspirerend, maar vooral ook gezellig museumbezoek beleven.

Meet Me at MoMA

Het Stedelijk en het Van Abbemuseum waren de eerste musea die in Nederland een speciaal programma voor mensen met dementie aanboden. ‘Maar we waren niet de eersten die zo’n programma hebben opgezet’, legt Stefanie uit. ‘Bij het Museum of Modern Art in New York hebben ze Meet me at MoMa. Daarop is Onvergetelijk geïnspireerd.’

Een souvenirtje

Tijdens de rondleidingen bekijken de deelnemers een aantal objecten in het museum, waarover ze met elkaar in gesprek gaan. ‘Er wordt elke keer een thema uitgediept. Dat kan van alles zijn: portretten, het weer, feest, thuis. Samen bekijk je een kunstwerk. Overal kan op gereageerd worden, er zijn geen goede of foute antwoorden.’ In de rondleidingen gaat het om meer dan alleen kijken – alle zintuigen komen aan bod. ‘Als het over portretten gaat, laten we de deelnemers bijvoorbeeld een portretje maken van elkaar. Zo hebben ze ook een souvenirtje om mee naar huis te nemen. Iets tastbaars om later met elkaar over in gesprek te gaan.’

Ruimte voor een dansje

Het genieten van kunst en de persoonlijke beleving staan centraal bij Onvergetelijk. Om alles in goede banen te leiden helpen speciaal opgeleide rondleiders de bezoekers op weg met prikkelende vragen en creatieve opdrachten. ‘Rondleiders en vrijwilligers, die de groep begeleiden, krijgen een training die erg op interactie gericht is. Je moet rekening houden met de leeftijd van mensen en hun fysieke mogelijkheden. We zitten daarom altijd – niet alleen de mensen met dementie, maar ook hun dierbaren. Maar als iemand een dansje wil doen op de muziek die wordt afgespeeld, dan is daar de ruimte voor. En ook als iemand wat wil vertellen of emoties wil uiten. Je laat alles toe. Dat is een prettige manier van werken, zo ontstaan er mooie momenten. Rondleiders moeten het idee kunnen loslaten dat mensen veel over kunst moeten leren. Het gaat er vooral om dat iedereen een leuke dag heeft.’

Een gelijkwaardig beginpunt

Van 2014 tot 2016 werden er Onvergetelijk-programma’s gerealiseerd in 10 andere Nederlandse musea. Tijdens deze uitbreiding werd ook onderzoek gedaan door het VUMC, om inzicht te krijgen in hoe een museumprogramma voor mensen met dementie en hun dierbaren in Nederland wordt ervaren. Maar ook om meer te leren over de impact van Onvergetelijk op de betrokken museummedewerkers en het museum als organisatie.

‘Uit het onderzoek bleek dat mantelzorgers zich weerbaarder voelden na een rondleiding, doordat ze een positieve ervaring hebben met hun dierbare. Vaak komen de kinderen of partners mee. Die hebben hun naaste zien veranderen door dementie. Meestal ligt in hun leven de nadruk op de ziekte, maar nu kunnen ze 1,5 uur van een rondleiding genieten. En als je samen naar mooie – of niet mooie – kunst kunt kijken en je mening erover kunt delen, dan heb je een gelijkwaardig beginpunt. Soms raken mensen ontroerd en zeggen: ik zie mijn partner van vóór de dementie weer terug.’

Lessen, mooie verhalen, associaties en ideeën

‘Voor ons als museum is het goed om in aanraking te komen met mensen met dementie. Deze rondleidingen hebben ons beeld van mensen met dementie veranderd. We zien bijvoorbeeld dat de rondleidingen rijke gesprekken opleveren.’ De samenleving vergrijst, en daar wil het Stedelijk op inspelen. ‘Maar hoe mooi is het als je achteraf merkt dat het je organisatie ook meer doet nadenken over toegankelijkheid. En over wat wij van hen kunnen leren, van hun mooie verhalen, associaties en ideeën. Zo bewegen we een stapje richting een museum dat meer openstaat voor iedereen.’

Meer weten?

Kijk op de website van STUDIO i en Onvergetelijk Museum.


Geplaatst op: 31 juli 2018
Laatst gewijzigd op: 31 juli 2018