Het herkennen, erkennen en verkennen van eenzaamheid

Het herkennen, erkennen en verkennen van eenzaamheid

Wat is de betekenis van eenzaamheid voor iemand? Pas als je antwoord hebt op die vraag, kun je bepalen wat er nodig is. ‘Het is belangrijk stil te staan bij wat er écht aan de hand is.’

Aan signalen in houding en gedrag valt al veel af te lezen, aldus Tilly de Kruyf, geestelijk verzorger en trainer. Eenzame mensen zijn misschien wat meer teruggetrokken, bozig of huilerig. Of ze verwaarlozen zichzelf en hun omgeving. Het is goed om dan het contact aan te gaan, vooral als je merkt dat iemand dat zelf niet durft. Aandacht geven, oog en oor voor de ander hebben staat voorop.

Niet alleen maar sociale activiteiten

Je kunt met eenzaamheid omgaan alsof het een probleem is dat opgelost moet worden. De Kruyf: ‘Er worden dan interventies gepleegd om het tegen te gaan. Om het probleem op te lossen. Het aantal activiteiten en momenten van sociaal contact wordt dan soms in overdaad aangeboden.’

Natuurlijk zijn er ouderen waarbij dat juist helpt, zegt de Kruyf. ‘Maar er zijn ook mensen die wel deelnemen, en zich evengoed heel eenzaam blijven voelen.’ Vanuit de Trainingswinkel van het Expertisenetwerk Levensvragen en Ouderen, richten ze zich naast sociale eenzaamheid juist op de existentiële eenzaamheid.

Het verkennen van eenzaamheid

‘We merken dat dat een aanvulling is op de omgang met eenzaamheid.’ Van bestrijden is geen sprake, de innerlijk gevoelde eenzaamheid wordt betreden. Het gaat om herkennen, erkennen en verkennen van de eenzaamheid. ‘Wat is de betekenis ervan? Wat is er nodig? We luisteren vanuit het verlangen van de ander.’

Spreken over een probleem of bestrijding bestaat dan niet meer. Het is belangrijk om vanuit de verkenning te bepalen wat de behoeftes zijn. ‘Als iemand wekelijks enorm uitkijkt naar een groepsactiviteit of uitje, is dat ook oké. Daarnaast is aandacht voor onderliggend verlangen belangrijk, zodat mensen zich werkelijk gezien en gehoord voelen.’

Een kink in de kabel

Een disbalans in contacten, zingeving, zinbeleving of verbondenheid kan ervoor zorgen dat iemand zich eenzaam voelt, ondanks voldoende sociale contacten. ‘Met wie voel je je in het diepst verbonden? Wie kijkt er écht naar je om? Voel je je nog onderdeel van een groter geheel? Innerlijke eenzaamheid gaat over iets veel groters dan je zomaar kan bevatten.’

Sterker nog, er hoeft maar in één van die lijnen iets te ontbreken en gevoelens van eenzaamheid steken de kop op. En naarmate mensen ouder worden, verdwijnen de verbindingen die er van nature waren. Ouder worden maakt je kwetsbaarder, dierbaren komen te overlijden en sommige contacten vertroebelen. ‘Als iemand houvast verliest, kan hij of zij zich daar eenzaam bij voelen.’

Bespreken van de oorzaak

Zowel omgaan met eenzaamheid als het bespreekbaar maken is belangrijk. De Kruyf: ‘Ik kende een mevrouw die op latere leeftijd ernstig ziek werd, eigenlijk was ze palliatief terminaal. Het zou hoogstens nog weken duren. Maar iets hield haar tegen te sterven.’

‘Zowel haar kinderen als zorgverleners werden daar onrustig van, en voelde zich onmachtig: er was iets maar ze kregen er grip op. Wat houdt haar tegen? Ik heb haar toen gezegd dat ik het gevoel had e dat er iets was wat haar hier vasthield, en bij haar afgetast of dat klopte. Ze erkende dit en toen heb ik haar gevraagd of ze daar iets over wilde zeggen.’

In dit geval was er al een vertrouwensband opgebouwd tussen de mevrouw en de Kruyf. ‘Tijdens ons gesprek bleek dat zij op jonge leeftijd een dochtertje heeft gehad, wie ze heeft moeten afstaan. Dat heeft ze nooit van haar leven met iemand gedeeld. Terwijl zijzelf iedere dag aan haar dacht.’

Kwetsbaarheid en zingeving

Het niet kunnen delen van eenzaamheid, komt soms voort uit de angst de omgeving te belasten. ‘Mensen willen hun dierbaren en geliefden geen zorgen of problemen bezorgen.’ En eenzaamheid raakt aan kwetsbaarheid, en soms ook aan gevoelens van schaamte. ‘Mensen moeten toegeven iets niet te kunnen. Er zijn ouderen die bang zijn niet meer aan de norm te voldoen.’

Mag een mens überhaupt eenzaam zijn? ‘Een mens mag eenzaam zijn,’ zegt de Kruyf. Een eenzame periode is kan zelfs van meerwaarde zijn. ‘Je wordt teruggeworpen op jezelf. Op dat wat er voor jou echt toe doet. Op die manier kan het een toegevoegde waarde hebben.’

De binnenkant van eenzaamheid

Tilly de Kruyf geeft aanstaande 20 september de workshop ‘De binnenkant van eenzaamheid’, een workshop voor professionals, vrijwilligers en naasten die eenzaamheid tegenkomen. Tijdens de workshop wordt iedereen enerzijds meegenomen in de verschillende vormen van eenzaamheid.

Aan de hand van verhalen behandelt de Kruyf naast sociale eenzaamheid de innerlijke en existentiële eenzaamheid. Hoe verhoud jij je tot eenzaamheid, en wat betekent het om verbinding te verliezen? En hoe kun je de ander steunen bij eenzaamheid?


Geplaatst op: 30 augustus 2018
Laatst gewijzigd op: 3 september 2018