Thuisondersteuning van ouderen: naar verschillende vormen van betrokkenheid

Thuisondersteuning van ouderen: naar verschillende vormen van betrokkenheid

Van oudsher is LOC Zeggenschap in zorg een traditionele organisatie die de belangen behartigt van de cliënten. Zij zet zich in voor cliënten en cliëntenraden van onder andere verzorgings- en verpleeghuizen, thuiszorgorganisaties en huurders van aanleunwoningen. Wat is er veranderd op het vlak van thuisondersteuning nu steeds meer mensen thuis blijven wonen? In gesprek met Marthijn Laterveer, coördinator van LOC.

Wat is de rol van cliëntenraden voor de thuisondersteuning?

‘De rol voor cliëntenraden in het algemeen is, zowel voor mensen thuis als in een instelling, om de collectieve belangen van de mensen te vertegenwoordigen. Dat wil zeggen na te gaan wat er speelt in de praktijk en dat terugvertalen naar wat dat betekent voor het beleid van een thuiszorginstelling. Bij mensen thuis is dat lastiger dan in een instelling waar je kunt rondlopen en in gesprek gaan met cliënten. Die worsteling zien we vaak bij thuiszorgraden.’

Hoe weten zij wat er speelt op cliëntniveau?

‘Onder meer door gebruik te maken van enquêtes en bijeenkomsten. Een mooi voorbeeld is van een raad die een lokale middelbare school heeft benaderd met de vraag om cliënten van thuisondersteuning te bellen. De scholieren hebben geen standaard vragenlijst gebruikt maar een gesprek met hen aangeknoopt. ‘Hoe gaat het met u?’, ‘Komt de zorg op tijd?’, ‘Wat vindt u van de zorg?’, dergelijke vragen zijn gesteld. Zo snijdt het mes aan twee kanten: mensen met weinig contacten kunnen hun verhaal kwijt en de cliëntenraad wordt op de hoogte gesteld over de kwaliteit van de thuiszorg en wat er speelt in de thuissituatie.’

Dat klinkt mooi maar ook tijdrovend. Zijn er meer voorbeelden?

‘Jazeker, een paar gemeenten is gestart met het inrichten van een platform op gemeentelijk niveau. Hierbinnen werken de verschillende cliëntenraden samen en wordt overlegd met de gemeente, de vertegenwoordigers van de huurdersvereniging, de cliëntenraad van de welzijnsinstelling et cetera. We zien dat deze vorm, die in opkomst is, ook echt werkt in de praktijk. Dit platform wordt in de plaats van een Wmo-raad of participatieraad erkend als gesprekspartner.’

‘Een andere vorm is die van een zorgcoöperatie waarbij het hele dorp met elkaar beslist wat er gebeurt. Het bestuur heeft de plaats ingenomen van de cliëntenraad. De gemeenschap kan zo directe invloed uitoefenen op wat er gebeurt. Dit zien we gebeuren in Amsterdam en ook in de meeste wijken van Utrecht is zo’n coöperatie opgericht. De gradaties verschillen sterk per coöperatie onderling, van belangenbehartiger van de burgers tot zelf het zelf regelen van zorg en ondersteuning.’

Hoe werkt dat in de praktijk?

‘Neem Austerlitz, een dorp vlakbij Zeist, waar in het weekend geen bussen rijden. Veel inwoners zaten dan omhoog als ze bijvoorbeeld naar het ziekenhuis moesten. Dat was mede aanleiding voor de inwoners om het zelf te regelen en er vrijwilligers voor in te zetten. Ook hebben ze zelf geregeld dat er verpleeghuiszorg geleverd gaat worden, terwijl voorheen geen aanbieder dat wilde in zo’n klein dorp. Op steeds meer plekken zie je dat het dorp zijn eigen zaken regelt. Hiermee heb je een veel directere vorm van zeggenschap over wat er gebeurt. Het is net wat er bij de lokale gemeenschap past, een zorgcoöperatie, wijkraad of gemeentelijk platform of toch een traditionele cliëntenraad.’

Wat betekent dit voor de rol van LOC?

‘Van oudsher zijn we een organisatie die cliëntenraden ondersteunt. Rond 2009 hebben we ons de vraag gesteld hoe het kan dat we internationaal hoog scoren op de zorgladder maar dat mensen zich steeds minder gehoord voelen en vinden dat de systemen zo dominant zijn geworden. Daarom hebben we een perspectief op de toekomst van de zorg neergezet: ‘Waarde-volle Zorg’. Deze visie is voortgekomen uit wetenschappelijk onderzoek en vele gesprekken met cliënten(raden) en anderen, zoals naasten van cliënten en mensen werkzaam in onder meer zorg en welzijn. Waarde-volle zorg gaat over dat elk mens anders is en anders in elkaar zit. En dat wat mensen van waarde vinden en wat voor hen van belang is centraal moet staan in de zorg.’

‘Bij elke cliënt kijken we wat we kunnen betekenen. We hebben onlangs een proef gedaan in een verpleeghuis; daar wilde een oudere dame graag gordijntjes haken. Die waren zo mooi dat andere bewoners ook zulke gordijntjes wilden en bestellingen bij haar plaatsten. Nu heeft ze op haar 96e een handeltje in gordijnen. Dat is wat ik bedoel met meerwaarde leveren.’

Wat is jullie verdere ambitie?

‘In januari 2015, nadat de subsidie vanuit het ministerie was stopgezet, wilden we het traditionele in onze organisatie loslaten. Iedereen is met ontslag gegaan en vervolgens hebben we een netwerk van zelfstandigen gerealiseerd, met ‘waarde-volle zorg’ als grondslag. Dat is een goede omslag geweest. Als zzp’er zijn we veel meer gaan doen waar we goed in zijn. Daarnaast hebben we veel kundige vrijwilligers die zich inzetten voor ‘waarde-volle zorg’. Ook kijken we welke mensen we met elkaar kunnen verbinden om tot betere zorg te komen. De ambitie is dat we niet alleen een belangenpartij zijn, maar overstijgend en integraal werken om daadwerkelijk waardevolle zorg te realiseren. En we hopen daarmee een beweging te worden in de samenleving.’

Meer weten?


Geplaatst op: 29 november 2016
Laatst gewijzigd op: 6 december 2016